طراحی فضای کودک محور براساس نظریه قابلیت محیط

شناخت مفهوم قابلیت محیط، رفتارهای انسان و روابط اجتماعی، کودکان و روانشناسی رشد شخصیتی آنها در دوران مختلف زندگی و شیوه تعامل آنها با محیط پیرامون اهمیت بسیار بالایی در طراحی فضاهای کودک محور دارد.

رفتار ارادی کودکان تحت تاثیر عامل ادراکی فقط در محیط هایی رخ می دهد که عاملی به وجودآورنده یک رفتار در محیط توسط انسان شناسایی شود و یک درک آگاهانه به وجود آورد. پس طراحی آن فضا باید به گونه ای صورت گیرد که واکنش های آگاهانه را آسان کند و این امر بسیار به فهم و درک و همچنین شناخت و تحلیل روشن وابسته است.

همه می دانیم که کودکان نقش بسیار تاثیرگذاری در آینده جوامع دارند و از طرفی تاثیر پذیری زیاد کودک از کالبد در برگیرنده خود یعنی همان محیط پیرامون اهمیت موضوع طراحی فضاهای مختص کودکان را مهم می کند.

در بیشتر فضاهای طراحی شده در کشور ما و دیگر نقاط جهان تناسب لازم بین کیفیت فضاهای طراحی شده و عملکرد مورد نظر توجه کافی نشده است. هنگام طراحی فضاهای مختص کودکان قصد داریم که واکنش  آنها را نسبت به ارتباط ایجادشده بین او و محیط کنترل کنیم. این مهم برای مخاطب کودک به دلیل تاثیر پذیری بسیار زیاد از محیط، اهمیت بیشتری دارد.

مفهوم و تعریف قابلیت


اولین شرح گیبسون از قابلیت ها به شرح زیر است: قابلیت های محیط چیزی است که محیط به موجودات پیشنهاد می نماید، چه خوب باشد و چه بد!


این تعریف به نظر این مفهوم را می رساند که یک قابلیت، منبعی است که محیط آن را به هرموجودی که قابلیت درک و استفاده از آن را داشته باشد پیشنهاد می دهد. به این ترتیب قابلیت ها برای موجودات معنی دار هستند و فرصت انواع خاصی از رفتار ها را برای آنها فراهم می آورند. یک قابلیت نه یک ویژگی عینی و نه یک ویژگی ذهنی می باشد ، بلکه ذهنی– عینی است. به اندازه ی یکسان واقعیتی از محیط و واقعیتی از رفتار است. هم فیزیکی و هم روانی می باشد. هم به محیط و هم به ناظر اشاره دارد.

تا بدین جا بخشی از یک نظریه علمی در رابطه با طراحی فضاهای کودک محور بر اساس قابلیت های محیط را شرح دادیم، حال می خواهیم با زبانی ساده و قابل ملموس و با استفاده از تصاویر موجود این موضوع مهم را  بیان کنیم.

همه شما پارک های قدیم دهه ۷۰ در ایران را به خاطر می آورید، اگر یادتان باشد بیشتر پارک ها آسفالت بودند و سنگفرش مناسبی نداشتند و سرسره های آهنی بزرگ و همچنین تاب های فلزی بدون حفاظ که گاهی آسیب دیدن کودکان در این پارک ها لذت یک روز بازی را از بین می برد.

عدم توجه مناسب سازی فضای بازی متناسب با ویژگی های رشدی کودکان

مشکل آن زمان پارک ها و همچنین دیگر فضاهای طراحی شده برای کودکان عدم شناخت طراحان آن زمان از ویژگی های جسمی و شخصیتی کودکان بود و اساسا اهمیتی نداشت.

در سالها و در دهه های بعد با رشد علم شهرسازی و معماری و شکوفا شدن اندیشه های جدید در حوزه مسائل کودکان این مشکلات فضاهای بازی تا حدودی مرتفع شد. بطوریکه در سال های اخیر می بینیم که پارک ها از ایمنی بیشتری برخوردار شده و کودکان با کمترین آسیبهای روحی و جسمی از بازی در این فضاها لذت می برند. ساخت وسایل بازی از متریالهای سبک و نرم و همچنین کفپوش های نرم بطوری هماهنگی محیط با ویژگی های روحی و جسمی کودک را فراهم آورده است.

طراحی فضای کودک محور با توجه به قابلیت محیط و مناسب سازی با شرایط جسمی کودک

درگیر شدن کودکان با محیط پیرامونشان براساس ابعاد فیزیکی و ادراکی آنان می تواند او و محیط را به یک تعامل سازنده برساند و در واقع کودک را فعال کند و محیط را در اختیار او قرار دهد یک بازی دو نفره و متعادل بین کودک و محیط شکل می گیرد.

طراحی فضای کودک محور با توجه به قابلیت محیط طبیعی با هدف آموزش، یادگیری و بازی

طراحی فضای کودک محور با توجه به قابلیت محیطی؛ ساخته شده با هدف یادگیری و بازی و توجه به ابعاد انسانی کودک

پرورش خلاقیت کودک به وسیله بازی و رنگ. رنگ یک عنصر بصری ساخته شده و الهام گرفته شده از طبیعت است.

الهام گرفته شده از محیط طبیعی پلکانی با هدف پرورش نیروی جسمی- حرکتی کودکان

 فعالیت فیزیکی و فکری دو عامل مهم در پرورش و رشد کودکان هستند، بنابراین در طراحی فضاهای بازی و آموزشی برای آنها می بایست عوامل روحی و جسمی کودکان را مولفه های اصلی طراحی قرار داد. هنگامی که فضایی با این ویژگی ها همخوانی داشته باشد و کودک در آن تعامل سازنده برقرار  کند می توان نام آن فضا را کودک محور یا دوستدار کودک نامید که پیوند مناسبی هم با قابلیت های محیط برقرار کرده است.

نتیجه گیری

  • قابلیت محیط مولفه ای است که به ما پیشنهاد می کند، ارائه می دهد و یا امکانی را فراهم می کند.

  • ظرفیت های موجود در محیط مانند عناصر کالبدی، سازمان فضایی، فرم و حجم و غیره، قابلیت هایی می باشند که تمام افراد به خصوص کودکان به خوبی آن را درک می کنند و وظیفه طراح اینجا اهمیت پیدا می کند که بتواند از قابلیت های مثبت محیط سازگار با کودکان بهره کافی را ببرد.

  • شخص درک کنننده، بخصوص کودکان و محیط مکمل یکدیگر هستند و می بایست این تعامل به درستی شکل بگیرد. طراحی فضای کودک محور زمانی مناسب و بدون نقص است که رابط خوبی بین کودک و محیط شود.

نظریه قابلیت محیط به دلیل تعریف و درنظر گرفتن ظرفیت های نهفته در محیط می تواند بر طراحی فضاهای مختص کودکان تاثیر بگذارد.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *